مكتب طباعة الكتب المساعدة التعليمية
66
موسوعة الإمام الحسين ( ع ) ( تاريخ امام حسين ع )
--> به دنبال اين گفتوگو ، معاوية در نامهاى براي حضرت امام حسين عليه السلام نوشت : « من زمين را به شما بازگرداندم وآنچه را مسلم از من گرفته بود ، به وى بخشيدم . » امام فرمودند : « اى آل أبو سفيان ! به راستى كه از شما جز بخشندگى وكرامت سرنمىزند . » در اين روايت طولانى ، نقاط ضعف مهمى به چشم مىخورد كه هرگونه استناد به آن را غير ممكن مىسازد ، كه ما برخى از آنها را برمىشماريم : نكتهء أول : اين روايت ، سند ندارد وبديهي است كه حذف نام راويان تا چه اندازه موجب سقوط ارزش روايت مىگردد ، زيرا انسان نسبت به خصوصيات كساني كه نامشان ياد نشده است ، هيچ گونه شناختى ندارد وفريب ونيرنگ نيز امرى است رايج . نكتهء دوم : مدائنى كسى است كه اطمينان ووثوق به روايات وى وجود ندارد ، با آن كه در كتب ومجموعههاى حديث ، از أو بسيار سخن نقل شده است . ابن عدي در « الكامل » اورا تضعيف مىنمايد 1 وگواه بر ضعف وى آن كه اين شخص از نظر خصلتهاى روحي گرايشى شديد به امويان داشت . توضيح اين كه : مدائنى از موالى آل عبد شمس بود وپيوند « ولاء » 2 به سان تربيت نقشى اساسى در روحيات وعقايد افراد دارد . از اينرو براي وى بسيار خوشايند بوده است كه امويان در ميان مردم به صفات برجستهء اخلاقى شناخته شوند تا قلوب مردم به سوى آنان گرايش يابد ودر برابر فرمانشان سر تسليم فرود آورند . [ . . . ] سند ما بر آن كه مدائنى با بنىاميه پيوند « ولاء » داشته ، مطلبي است كه ياقوت نقل مىكند . أو مىگويد : « علي بن عبداللَّه بن أبي سيف البصري المدائني البغدادي ، مولاي سَمُرة بن حبيب بن عبد شمس بن عبد مناف 3 بود . » ذهبي وابنحجر اورا مولاي عبد الرحمان بن سمرة [ بن حبيب بن عبد شمس قرشي ] مىداند 4 واگرچه اين دو ادعا هيچ يك با سال ولادت مدائنى وتاريخ وفات عبد الرحمان سازگار نيستند ؛ زيرا مدائنى به سال 135 هجرى زاده شده وعبد الرحمان بن سمره در سال 50 هجرى از دنيا رفته است . اما با درنظر گرفتن يك نكته مىتوان ناسازگارى مزبور را برطرف كرد . ابنكثير نوشته است كه عبد الرحمان فرزند بسيارى داشته 5 ، وابنحجر بعضي از آنان را به نام عبيداللَّه معرفى مىكند كه در فتنهء ابناشعث در بصره حضور يافتهاند . 6 لذا به نظر مىرسد كه أصل « ولاء » مزبور با همين فرزندان بوده كه به اعتبار آنها مدائنى را مولاي عبد الرحمان يا مولاي سَمُرة خواندهاند واين استعمال هيچگونه مانعى ندارد . از طرفي مطالعه در كتب تاريخ ورجال نشان مىدهد كه عبدالرحمانبن سمرة از همان ريشهاى جدا شده كه معاوية به آن انتساب دارد وهم أو كارگزار معاوية در سيستان بوده است وبا شورشيان خراسان 7 ، بلخ وكابل 8 به سود حاكم أموي جنگيد وشهرهاى رخج وبست 9 را در دوران حكومت وى فتح نمود . بنابر اين ترديدى نيست كه اين مرد پيرو معاوية بوده ، گام در جاى پاى أو مىگذارده واز مخالفين معاوية دورى -